Czasy stanisławowskie to jedyny w swoim rodzaju okres, w którym nastąpił stopniowy zanik suwerenności obok poważnych prób ratowania państwa, w którym nawzajem przenikały się działania w kierunku nadrobienia zapóźnień rozwojowych obok zaborczych tendencji mocarstw ościennych i bierności Europy wobec dramatu rozbiorów, permanentnej walki tendencji kosmopolitycznych z sarmatyzmem. Toteż, w rzeczywistości pełnej kontrastów i wielopłaszczyznowych transformacji, pytania o cudzoziemców w państwie i społeczeństwie przełomu dziejowego są niezwykle trudne, ale też, z tych samych przyczyn, niezwykle ważne, żeby nie powiedzieć, konieczne. Kim zatem byli cudzoziemcy w Rzeczypospolitej doby stanisławowskiej, czym była Rzeczpospolita dla cudzoziemców? Kim byli dla państwa w dobie upadku, jaką rolę odegrali w społeczeństwie, które zatraciło wiarę we własne sity, które tak dramatycznie szukało obcej pomocy, wierzyło w tę pomoc i jej nie znajdowało? Jak swą postawą wpływali na pogłębianie w sarmackim społeczeństwie postaw otwartości i przełamywanie niechęci do cudzoziemszczyzny? Jaką rolę spełniali w państwie, które znalazło się na granicy bytu, w momencie, w którym przed Rzeczpospolitą stanęło szekspirowskie: äbyć albo nie być". Próba dokonania charakterystyki tej grupy, to próba znalezienia wspólnego mianownika dla ludzi, których różniła narodowość, religia, status społeczny, światopogląd, a łączyło w zasadzie tylko jedno: z jakichś powodów opuścili rodzinne strony i znaleźli się w Rzeczypospolitej. W tym celu postawiono pytania o główne skupiska i grupy zawodowe cudzoziemców, o ich wpływ na sytuację w państwie i na relacje społeczne, o przyczyny przyjazdu, osiedlania się lub wyjazdu, o oddziaływanie sytuacji politycznej w kraju na fluktuację napływu, o warunki recepcji i możliwości rozwijania posiadanych umiejętności, o sytuację materialną i prawną, o stosunek do przybranej ojczyzny i procesy polonizacyjne. Starano się przede wszystkim znaleźć uzasadnienie najbardziej rozpowszechnionych opinii o cudzoziemcach: o krótkotrwałości ich pobytu, o chęci zysku za wszelką cenę, nikłym profesjonalizmie, nadmiernym hołubieniu ze strony polskiej, awanturniczości i braku zasad moralnych.