Od upadku socjalizmu w Polsce minęło już ponad dwadzieścia lat, ale zainteresowanie gospodarką centralnie kierowaną nie wygasa. Tematyką tą zajmują się uczeni z wielu wiodących ośrodków akademickich w kraju. Wspólne zainteresowania wymagają spotkań, współpracy i dyskusji. W ostatnim czasie okazją do takiej wymiany myśli była konferencja zatytułowana W poszukiwaniu modelu gospodarki centralnie kierowanej, która odbyła się 13 marca 2012 r. Organizacji konferencji podjął się zespół Katedry Historii Gospodarczej i Społecznej z Kolegium Ekonomiczno-Społecznego Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. W konferencji wzięło udział liczne grono historyków i ekonomistów z Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej, Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Szkoły Głównej Handlowej. Tom zawiera dziesięć z wygłoszonych na konferencji referatów. Biorąc pod uwagę prezentowana tematykę, teksty przedstawione podczas konferencji można podzielić na trzy grupy. Do pierwszej należy zaliczyć te, których autorzy próbowali odpowiedzieć na następujące pytania: Jakie były źródła ideowe oraz istota ustroju socjalistycznego? Jakie były głównie cechy sytemu gospodarczego socjalizmu i jak wyglądała jego ewolucja? Jakie były jego słabości? Jak wyglądała wewnętrzna refleksja nad jego istotą? Czy możliwe były reformy, pozwalające na osiągnięcie efektywności porównywalnej z gospodarką rynkową? Tym kwestiom poświęcone są teksty zamieszczone w pierwszej części książki autorstwa profesorów Macieja Bałtowskiego, Kazimierza Kloca, Janusza Kalińskiego i Wojciecha Morawskiego oraz doktora Dariusza Grali. Druga w kolejności grupa tekstów odnosi się do stosunków gospodarczych ze światem zewnętrznym. Autorzy tych opracowań analizują pod różnym kątem fenomen autarkii gospodarczej krajów socjalistycznych i szukają odpowiedzi na następujące pytania: Jakie były źródła, a jakie konsekwencje autarkii? W jaki sposób kraje bloku rozliczały się w handlu z krajami kapitalistycznymi i ze sobą nawzajem? Jak wyglądały stosunki finansowe z krajami kapitalistycznymi i na czym polegało zjawisko pułapki zadłużeniowej z lat 70. i 80. XX w.? Starają się także odpowiedzieć na pytanie o związek zadłużenia z efektywnością i reformami gospodarczymi. W tym nurcie rozważań mieści się wielowątkowy tekst profesora Morawskiego, a także opracowania doktor Cecylii Leszczyńskiej i profesora Piotra Jachowicza. Trzeci nurt rozważań zawdzięczamy dwóm Autorom: profesorowi Dariuszowi Jaroszowi i profesorowi Jędrzejowi Chumińskiemu. Podejmują oni kwestię społecznych aspektów gospodarki socjalistycznej i poszukują odpowiedzi na następujące pytania: Jak zwykli ludzie radzili sobie w systemie kolektywistycznym? Jakie postawy i zachowania społeczne kształtował socjalizm? Jaki był ich wpływ na gospodarkę w latach socjalizmu, a także po jego upadku? Chcąc zachęcić do lektury, autor postawił w tym krótkim wstępie szereg pytań odnoszących się do funkcjonowania gospodarki centralnie kierowanej. Inspirujące, chociaż na pewno nie ostateczne, próby odpowiedzi znajdzie Czytelnik na kartach niniejszej książki. Osoby chcące zapoznać się ze sprawami wykraczającymi poza zawartość prezentowanego tomu zainteresują się być może informacją o badaniach nad gospodarką socjalistyczną, które prowadzone były w ciągu ostatnich czterech lat przez zespół Katedry Historii Gospodarczej i Społecznej SGH. Informacje na ten temat można odnaleźć w tekście opracowanym przez mgr Irinę Panasiewicz-Deryło.